Wim van den Bergh

Architectuur kun je niet denken, dat moet je maken!

zondag 13 januari 2019

In december sprak Wim van den Bergh tijdens ‘Modernisme in Parkstad, deel 3’ over het werk van Frits Peutz. Hij noemde zijn lezing ‘Kirkewerk’: een woord dat men vroeger gebruikte wanneer je als vakman geweldig vakmanschap moest leveren.


Over Peutz
Frits Peutz komt uit Uithuizen, verhuisde voor de liefde naar Maastricht en later naar Heerlen. Hij studeerde aanvankelijk aan de Technische Hogeschool in Delft,omdat hij ingenieur wilde worden. In 1916 besloot hij echter architect te worden. Nog voordat hij zijn opleiding voltooide, begon hij in 1920 een eigen architectenbureau in Heerlen en kreeg al snel opdrachten. Pas in 1925 kreeg hij zijn titel. 

Peutz is als architect moeilijk te plaatsen. Van den Bergh laat ons zien dat hij zowel modernist was als Delfse School: een meester in het gebruik van uiteenlopende stijlen. Hij studeerde veel en wilde het zelf ook allemaal uitproberen. Van den Bergh: "Architectuur kun je niet denken, dat moet je tekenen, dat moet je maken. Hij was ook nergens bang voor. Zo is het Glaspaleis – na de Van Nellefabriek in Rotterdam- het tweede gebouw in Nederland met paddenstoelkolommen. Peutz was eigenwijs, maar beheerste daardoor wel zijn vak en was in staat om met elk materiaal om te gaan van beton tot staal en natuursteen.”  

Van de Bergh belichtte tijdens zijn presentatie tientallen Peutz-projecten. Hieronder slechts een kleine greep:

1919/1920: Villa Notaris Wijnands 
Een van de eerste opdrachten was voor Notaris Wijnands op de Molenberg. Zoals je kunt zien met hele vreemde details die desondanks dat allemaal perfect zijn uitgevoerd. Een veranda met vermoedelijk Indonesische invloeden, een vreemde manier van opbouw met aparte dakvormen en balkons. Van de Bergh: “Voor iemand die net als architect is begonnen, is het een behoorlijk gedetailleerd. Hij heeft de vakmensen goed moeten instrueren, maar het werk is perfect uitgevoerd. Ongetwijfeld door mensen die wisten waarmee ze bezig waren.”

1923: Kerk in Rumpen
Peutz maakte een ontwerp voor een kerk op de Molenberg die daar nooit werd gebouwd. Maar wel in Rumpen naast de Hendrik-mijn. Van de Bergh: “Ook deze kerk is bijzonder. Van buiten lijkt het alsof de kerk een groot zadeldak heeft, van binnen lijkt het op een tongewelf. Je ziet ook allerlei invloeden vanuit de arts-and-craftsbeweging. En ook hier heeft elk hoekje wel een vreemd detail, dat wederom prima is uitgevoerd door vaklui.”

1929: Openluchtschool Wittevrouwenveld
Puur modernisme, maar dan vanuit de functie bezien. Openluchtscholen waren destijds een item, men wilde open klaslokalen met grote terrassen en balkons op niveau. Kinderen stonden zo in contact met buiten. Dat lukte Peutz met grote en kleine deuren waarmee men de klas kleiner en groter kon maken.

1929: Villa Blanca
Van den Bergh: “Je vraagt je af: is dit nu modernisme of art deco? Het hing er bij Peutz ook vanaf waar hij die dag zin in had. Dat kon iedere dag iets heel anders zijn. Zijn ontwerpen waren echter wel altijd weloverwogen en beredeneerd.”  
 
 

1929: Husken-kolonie met kerk 
Ook hier ontwierp hij weer iets compleet anders: een kerk met gotische elementen en spitsbogen. 
 

1931: Kerk Berg en Terblijt
Deze kerk heeft mooie details. Hier is knap omgegaan met allerlei materialen. Zoals gezegd Peutz experimenteerde graag met materialen. Van den Bergh:"Deze kerk is uit kalksteen en mergel opgebouwd. Neogotisch, terwijl hij voor zichzelf op dat moment een huis met zakelijk uitstraling bouwde. Een behoorlijke tegenstelling."
 
 

1932: Retraitehuis 
Op de plek van het Retraitehuis zaten grote zettingen in de grond, daar diende Peutz rekening mee te houden. Van den Berg: “En dan komt hij aanzetten met een oplossing waarvan je zegt: knap! Qua vormgeving lijkt het op een schip. Hij heeft gekozen voor een staalskelet op palen, dat kan bewegen, kan werken. Nog steeds zit er scheurtje in. Maar dat betekent ook dat er heel goede stukadoors waren destijds.”  

 

Aansluitend aan de lezing van Wim van den Bergh, was er een rondleiding door het Retraitehuis door Theo Ronden. 
[image17:none:right] 
(foto's door Klaus Tummers)