Frans Timmermans:

'We moeten grenzeloos durven denken. Grenzeloos in iedere betekenis van het woord'

maandag 3 december 2018

Op 17 december 2014 opende Heerlenaar en Eurocommissaris Frans Timmermans het Jaar van de Mijnen in Theater Heerlen met een toespraak over de voormalige Mijnstreek. Op 1 december 2018 stond hij wederom in het theater. Deze keer voor de afsluiting van ons Festival Bovengronds. Waar staat Parkstad nu en welke stappen moet de regionale politiek nog zetten? Timmermans deelde zijn visie hierop met het aanwezige publiek.


Gevormd door de mijnen
Ook deze keer begint Frans Timmermans zijn verhaal met oom Harry, de man van zijn tante Ans. Harry komt in 1968 bij een mijnongeluk om het leven: enkele dagen voor Kerst en zijn 23everjaardag. Thuis lagen de kerstcadeautjes al onder de boom. Timmermans: “Ook dat was de mijntijd. Een tijd waar de sociale structuur werd gedomineerd door de kerk die sterk was verbonden met de koel.” Timmermans noemt het laten verdwijnen van de mijnen de grootste fout die er is gemaakt. “Zo snel als de mijnen kwamen, moesten ze ook weer verdwijnen. Maar waar moesten we dan naar terug? Naar een pre-mijntijd? De hele regio en de samenleving was gevormd door de mijnen. Dat stop je niet zomaar onder de grond. Wat mij betreft is die hele transitie van zwart naar groen een kapitale blunder. Je moet het verleden niet wegstoppen maar herzien als onderdeel van waar je in de toekomst naartoe wilt.” 

Kansen
Timmermans ziet een aantal kansen voor de regio. Onder andere in de energieomschakeling in de industrie, mobiliteit en in wonen. “Stel je spreekt als regio af dat je binnen een samen te bepalen aantal jaren onafhankelijk bent van fossiele brandstof. Koppel dan de  herstructuringsopgave aan je energiedoelstelling. Zorg dat iedere woning die je aanpakt energieneutraal is of zelfs energie oplevert.” Hij noemt ook 5G. “Heb de ambitie om als één van de eerste 5G uit te rollen, daar kan de logistiek enorm van profiteren. Of spreek de ambitie uit om in de euregio een integraal plan te maken over hoe we met afval omgaan. Met als ambitie dat we geen afval meer in de grond stoppen maar dat onze economie wordt gebaseerd op hergebruik. Ontwikkel in ieder geval samen een plan.” 

Zelfvertrouwen
Hij doet een dringende oproep om met een duidelijk plan naar Brussel te komen. “Maar ik vraag me dan meteen af wie die regio zou moeten vertegenwoordigen. Dat is misschien wel mijn grootste kritiekpunt. Ik wil hier nu niet de herindelingsdiscussie oprakelen. Maar deze regio ligt in het hart van het speerpunt van de nieuwe industrie in Europa. Dat biedt zoveel kansen die te weinig worden benut. Wie legt namens de regio die kansen op tafel?” Zelfvertrouwen en een visie hebben op de toekomst zijn voor Timmermans essentieel. “Dat onderscheidt de regio’s die zich hebben ontworsteld aan hun mijnverleden maar er ook nog trots op zijn. En dan heb je regio’s die nog steeds het gevoel hebben dat ze in de steek gelaten zijn. Die overal tegenaan schoppen. Wat mij betreft zit onze regio daar tussenin.” 

Toekomst
Hij vraagt zich ook af waarom je weer naar deze regio zou willen terugkeren als je bent vertrokken. “De campagne ‘Zuid-Limburg je zult er maar wonen’ is prachtig. Maar we moeten mensen hier ook een toekomst kunnen bieden. Een groot knelpunt is dat we te weinig mensen hebben die gekwalificeerd zijn. En er zitten teveel mensen thuis zonder kwalificaties. Met mooi wonen kom je er niet. Wat is er hier te doen? Waar liggen de economische kansen voor de toekomst van de mijnstreek? Daar heb je dat breed gedragen plan voor nodig.” 


Bruisend cultureel klimaat
Wat is hier te doen? Met cultuur kun je zomaar het verschil maken. Timmermans: “Er wordt nogal onderschat wat de uitstraling is van een bruisend cultureel klimaat. We zijn vanavond in een van de mooiste en beste theaters van Nederland. Een theater dat veel publiek weet te trekken. Dat is voor een groot deel te danken aan directeur Bas Schoonderwoerd. Mensen zoals hij zijn bepalend voor een bruisend cultureel klimaat in een regio. En dat klimaat is weer bepalend voor ons zelfvertrouwen. Zo kan een regio zich onderscheiden.” Hij ziet kunst en cultuur niet als luxe. “Nee, het is een manier om je diepste gevoelens en waardes uit te drukken en contact te maken met anderen.” 

Grenzeloos denken
Volgens Timmermans is onze regio de eerste geslaagde multiculturele samenleving van Nederland. “Dat was in de mijntijd weliswaar gemakkelijker: men had (bijna allemaal) dezelfde godsdienst, er was volop werk en woonruimte was er in gezellenhuizen, men kon bij de voetbalclub. Dat succes hadden we best eens mogen uitventen, want nu worstelen we met het integratievraagstuk.” Volgens Timmermans is de grootste bedreiging voor onze economie, dat we anderen als dreiging zien en ons verstoppen achter grenzen. “Onze mijngeschiedenis leert ons dat we in staat zijn om een ander die hier komt en onze taal niet spreekt, te kunnen helpen. Ik geloof in de kracht van de mensen in deze regio en zie enorme potentie voor onze economie. Maar dan moeten we wel grenzeloos durven denken. Grenzeloos in iedere betekenis van het woord.” 

Paneldiscussie
Het college van Timmermans is het vertrekpunt voor een paneldiscussie met Petra Dassen (burgemeester gemeente Beesel), Raf Terwingen (burgemeester gemeente Maasmechelen), Servé Hermans (artistiek leider van Toneelgroep Maastricht) en Peter Kamps (journalist bij Media Groep Limburg).

Burgerbegroting 
Petra Dassen haakt in op het advies van Frans Timmermans om de politiek een gedragen visie te laten vaststellen. “Je kunt er ook voor kiezen om dat samen met ondernemers, burgers en politiek te doen. Geef de mensen een gevoel van eigenaarschap. Een dynamiek die je vaak ziet in kleine dorpen. Ik ben geen voorstander van een grootste meeslepende visie.” Raf Terwingen deelt die mening, maar vindt dat er op een gegeven moment wel moet worden gezegd: die weg gaan we uit. “De politiek moet het faciliteren.” Dassen: “Je kunt nog veel verder gaan. Waarom zou de politiek een begroting vaststellen? Wat denk je van een burgerbegroting? Geef wijken een eigen budget en laat ze ermee doen wat zij belangrijk vinden. Waarom zouden raadsleden die lijnen uitzetten?” Terwingen: “Timmermans heeft wel gelijk dat we niet allemaal op microniveau moeten willen werken. We moeten over grenzen heen kijken. Politici zijn nodig om dat op een hoger niveau te tillen.” 

Herindeling
Peter Kamps durft het toch aan om over herindeling te beginnen: “Zuid-Limburg heeft binnenkort 31 gemeentes op een gebied van 30 bij 30 kilometer met zo’n 1.000 bestuurders. Met dorpspolitiek en kluitjesvoetbal als gevolg. Ik pleit voor schaalvergroting. Als je als vierde of vijfde stad van Nederland naar Den Haag gaat, levert je dat veel meer op. Pak dat wat groot moet, groot aan. En houdt dat wat klein kan, klein.” 

Regiodeal
Dassen haakt erop in en zegt veel meer te willen praten over inhoud. “Kijk hoeveel Parkstad heeft opgehaald met de regiodeal. Dat zit ‘m in goed samenwerken op inhoud.” Kamps ziet het anders: “Sinds de mijnsluiting zijn we nog steeds niet in staat om problemen aan te pakken. Bestuur is er voor de mensen. Dat moet slagvaardig zijn en een visie vaststellen. De ziel en de trots is na de mijnsluiting verdwenen. Dat moeten we terug krijgen. We stellen ons nu totaal versnipperd op naar de buitenwereld. Die 40 miljoen had ook 100 of 150 miljoen kunnen zijn.” Dassen: “Die 40 miljoen wordt dankzij cofinanciering wel 240 miljoen.” 

Maatwerk en moed
Dassen denkt dat we met elkaar een bureaucratische romplomp hebben gecreëerd. “Doorbreek die bureaucratie. Dat vraagt om maatwerk en moed. Leer individueler denken. Wat is er bij die inwoner aan de hand? Ga met hem of haar in gesprek.” Kamps blijft van mening dat het een stuk professionalisering is waar we behoefte aan hebben. Dassen vindt van niet. “Het gaat om efficiëntie. Schaalvergroting is niet zaligmakend. De werkwijze die kleine gemeente toepassen moeten we overbrengen op grotere verbanden waarbij de burger centraal staat.” 

Interessant verblijfsklimaat
Toneelgroep Maastricht doet het heel erg goed, maar krijgt vanuit de regio en provincie weinig subsidie. Dat is zuur, vindt Servé. “Hoe krijg je mensen zover om hier te komen wonen? Misschien is het vestigingsklimaat, waar Timmermans over sprak, niet waar je mee moet beginnen. Begin eens met een interessant verblijfsklimaat. Dat mensen hier komen kijken en dan misschien ook blijven plakken.” Terwingen: “Cultuur zijn de kruiden en de maïzena van het leven. Zie cultuur als bindmiddel waarin je moet blijven investeren en niet iets waar je als eerste op moet besparen. Breng cultuur wel voor alle niveaus. Zo moet ik ervoor zorgen dat de multiculturele samenleving in Maasmechelen ook door cultuur wordt aangesproken." Serve: “Ik ben het met Timmermans eens: bindt hoog en lage cultuur aan elkaar. Frans Bauer of - voor hier meer van toepassing - Jack Binders is óók kunst.” 


Wen inne get van Heële zeët
Frans Timmermans laat zich tijdens zijn afsluitend woord toch verleiden iets te zeggen over de herindelingsdiscussie. Vanuit de zaal:"Het klopt niet dat iemand in Schaesberg meer heeft met Waubach dan met Heerlen. Of iemand uit Spekholzerheide meer met Terwinelen dan de Heerleerbaan. De regio is ooit bewust zo versnipperd door de kerk, zodat de socialisten hier geen voet aan de grond kregen. " Timmermans sluit in stijl af met de woorden van Wiel Knipa: "Wen inne get van Heële zeët, jong deë kunt aa mich."