vrijdag 24 augustus 2018 t/m zondag 2 september 2018

Diverse locaties,

Cultura Nova

Het jaarlijks terugkerend, internationaal beeldend theaterfestival Cultura Nova in Heerlen en omgeving is in 2018 partner van Bovengronds. Sinds de eerste editie in 1991 biedt het festival theater, film, dans, muziek en beeldende kunst, vaak op ongewone locaties die in transitie zijn; in samenwerking met culturele en andere partners.In 2015 heeft Cultura Nova de thematiek van ‘Het jaar van de Mijnen’ aangegrepen om op eigen wijze artistieke makers uit te dagen zich te verhouden tot het mijnverleden en de periode direct erna. Dat resulteerde in een grootse opening van het jubileumfestival (25 jaar!) met duizenden bezoekers en vele theaterproducties tijdens het festival rondom de mijnthematiek. In 2018 wil het festival zich in het kader van de ‘Bovengronds’ verhouden tot de periode ná de sluiting van de mijnen: de afbouw, het verdriet, het verval, de strijd, de opbouw, nieuwe perspectieven, de culturele lente en nieuwe hoop.

Kitonb (Italië), Carillion – the flight of time

Openingsvoorstelling Cultura Nova en Bovengronds, vrijdag 24 augustus, 21.30-22.30 uur, Burgemeester van Grunsvenplein Heerlen, gratis toegankelijk

De openluchtvoorstelling ‘Carillon – the flight of time’ is al in 200 steden in meer dan 30 landen opgevoerd. Een ronddraaiende metalen torenconstructie van zes meter hoog, die doorkruist wordt door 600 meter elastische kabel, vormt het decor van ‘Carillon – the flight of time’. Het openluchtspektakel neemt je mee op een droomachtige reis door het universum. De acrobatische dansers van Kitonb bewegen behendig door de toren en creëren een beeldend verhaal met de vier seizoenen als leidraad. Ze verbeelden de ontwikkeling door de tijd en de zoektocht naar een nieuwe toekomst. De dans en acrobatiek worden aangevuld met een krachtige soundtrack uit verschillende tijdvakken en culturen, variërend van elektronische muziek tot gezongen mantra’s, van orkestrale fuga’s tot oerstemmen. 

Einstürzende Neubauten (Duitsland), Lament

Zondag 26 augustus, 20.00-21.30 uur, Theater Heerlen, Limburgzaal, Tickets: www.cultura-nova.nl

De Duitse avantgardistische performance-groep Einstürzende Neubauten geeft een exclusieve show in Nederland. Einstürzende Neubauten, letterlijk vertaald ‘instortende nieuwbouw’, is bij uitstek de belichaming van het grauwe post-industriële Europa van de jaren tachtig. De band uit West-Berlijn rondom zanger-gitarist Blixa Bargeld vertolkt daarmee als geen ander het verval en de pijn van Heerlen na de mijnsluiting. Tijdens Cultura Nova speelt Einstürzende Neubauten een integrale uitvoering van het muzikale oorlogsdocument en conceptalbum ‘Lament’. Album en concert kwamen in 2014 tot stand in opdracht van de gemeente Diksmuide (BE) om de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) te herdenken. Einstürzende Neubauten is op zoek gegaan naar muziek en thema’s uit de periode van de Grote Oorlog. Een strijkkwartet van Philharmonie Zuidnederland begeleidt de Einstürzende Neubauten tijdens het concert. Deze show is tot stand gekomen door een samenwerking van Cultura Nova, Parkstad Limburg Theaters, poppodium NIEUW NOR en met medewerking van Philharmonie Zuidnederland.

Toneelgroep Maastricht, Emma

Zaterdag 25 augustus t/m zondag 2 september, 20.00-22.00 uur, Emma Safety Shoes Brunssum, Tickets: www.cultura-nova.nl

In het kader van het 100-jarig bestaan van Fonds Sociale Instellingen (FSI) en het festival Bovengronds brengt Toneelgroep Maastricht tijdens Cultura Nova de voorstelling Emma in de Emma schoenfabriek in Brunssum. Artistiek leider Servé Hermans doet de regie en brengt de medewerkers van de Emma schoenfabriek, acteurs van Toneelgroep Maastricht, een fanfare en gardedansers samen voor een unieke, muzikale theaterproductie. In Emma volgen we een dag uit het leven van de werknemers van de schoenfabriek. Een dag die ogenschijnlijk normaal begint. Maar dankzij de inmenging van de acteurs van Toneelgroep Maastricht, de samenzang van de schoenmakers van de Emmafabriek én de komst van een fanfare en gardedansers, groeit deze bedrieglijk gewone dag uit tot een heel bijzondere. Met de voorstelling Emma wordt afscheid genomen van de oude Emmafabriek, die in het najaar van 2018 naar Kerkrade verhuist. De Emma schoenfabriek werd 87 jaar geleden opgericht door de Stichting FSI. Arbeiders die na een ongeval niet meer in de mijnen konden werken, vonden een nieuwe job in de fabriek. De Emma schoenfabriek was ooit de eerste sociale werkplaats in Nederland. Veel mensen die er nu werken hebben een zwakke positie op de arbeidsmarkt. De fabriek maakt veiligheidsschoenen die tot de allerbeste in hun soort worden gerekend. Ze worden wereldwijd verkocht. De voorstelling wordt door Toneelgroep Maastricht in coproductie gemaakt met festival Cultura Nova, FSI, Emma Safety Footwear, IBA Parkstad en festival Bovengronds.

(h)ear & Historisch Goud, Heerlen gehoord – echo’s tussen toen en nu (klankroute)

Zaterdag 25 augustus t/m zondag 2 september, Start Nederlands Mijnmuseum Heerlen, Tijden en tickets: www.cultura-nova.nl

Voor Cultura Nova heeft klankkunstenaar Mike Kramer in nauwe samenwerking met stadshistoricus Michel Lemaire een geluidswandeling samengesteld in het kader van Bovengronds. Tijdens de route wordt een deel van de Heerlense geschiedenis verteld, afgewisseld met klanken van ‘het Heerlen van nu’. Beleef een geluidservaring langs verborgen en verrassende locaties in en rond het centrum van Heerlen en ervaar de geluiden van de stad, die veelal niet te horen zijn of zelfs buiten gehoorbereik liggen. Denk aan de ondergrondse wereld van de voormalige stationstunnel en geluiden uit een ver verleden. Maar ook verborgen muziek bij Schunck* en de resonantie van stroomhuisjes begeleiden je op de route. Verleden en heden worden zo samengebracht tot een nieuwe ervaring. De route wordt in groepjes van tien personen afgelegd. Elke deelnemer krijgt een eigen audio headset. Vanuit het startpunt bij het Nederlands Mijnmuseum bezoek je een tiental spannende plekken in en rond het centrum zoals de voormalige stationstunnel (nu ‘verstopt’ onder het Maankwartier), de crypte van de Pancratiuskerk en het Tempsplein.

PANDA, Antifest

Maandag 27 t/m woensdag 29 augustus, 19.00-19.50, Theater Heerlen, Vebego Foyer, Tickets: www.cultura-nova.nl

Stadsdichter Merlijn Huntjens en theatermaker Nina Willems hebben samen met grafisch vormgever Guus Prevoo, Heerlen en haar inwoners binnenstebuiten gekeerd. Dat heeft geleid tot de eerste echte papieren PANDA-publicatie: het Antifestmodel. Speciaal voor de presentatie van het Antifest heeft het Heerlense collectief een theatrale performance gemaakt. Niet te missen voor Heerlenaren (en andere theaterliefhebbers). Tijdens Cultura Nova 2017 begonnen de leden van PANDA met hun onderzoek naar identiteiten die Heerlen in de loop van de tijd heeft gehad. Ze hebben nauwkeurig gekeken, geluisterd en zo nu en dan een goede kop thee gedronken met de Baron von Münchhausen. Inmiddels zijn we een jaar verder en is het moment aangebroken om de bevindingen te presenteren. In de splinternieuwe theatrale performance die Huntjens, Willems en Prevoo speciaal gemaakt hebben voor de presentatie van het Antifest, wordt alles nog eens haarfijn verduidelijkt. Of ‘ontduidelijkt’. Een ding is zeker: al zit de Heerlenaar nog zo diep in zijn mentale moeras, PANDA heeft altijd een waarheid in pacht.

De Kopsalon, Van Geluk spreken  

Vrijdag 24 augustus t/m zondag 2 september, Tijden: www.cultura-nova.nl, Burgemeester van Grunsvenplein, Gratis

In een tot kapsalon omgebouwde pipowagen krijg je onder de droogkap geen beurt voor je haren, maar hoor je verhalen van mensen met diverse achtergronden uit de Heerlense wijk Eikenderveld. Armoede onder kinderen is in deze wijk bijzonder hoog. Bij de kopsalon wordt door middel van alledaagse verhalen van kinderen en volwassenen de sociale dynamiek in de wijk onder de aandacht gebracht. Geen kille cijfers, maar gewone verhalen van betrokkenen. Stichting De Kopsalon van Els Huver creëert ruimte voor een open blik op de thema’s van deze tijd. Met Storytelling verschuift zij perspectieven en verkleint ze afstanden tussen denkbeelden en mensen. Samen met beeldend kunstenaar en graficus Liesbeth van Litsenburg maakt ze Kopsalon Eikenderveld, in coproductie met Cultura Nova.

The PlayField, Human Dance

Woensdag 29 augustus t/m zondag 2 september, Voormalige Jumbo, achterzijde winkelcentrum ‘t Loon, Tijden en tickets: www.cultura-nova.nl

Stap in een nieuwe wereld. Een wereld van geluid, waarin alles verandert, verplaatst, trilt, communiceert, musiceert. In The Human Dance van het jonge collectief Playfield valt de rol van toeschouwer en maker samen. Zet je hoofdtelefoon op, loop rond en maak je eigen choreografie van het onvoorspelbare. Elke toeschouwer krijgt in deze geluidsinstallatie een eigen individueel geluid. Ook hoor je de impact van jouw aanwezigheid in de ruimte. Door je te verplaatsen en een verbinding aan te gaan met de andere toeschouwers, componeer je mee aan het geheel. Langzamerhand worden bepaalde patronen blootgelegd. Zo word je binnengeleid in een wereld van verschillende perspectieven en een choreografie van het onvoorspelbare.

Artist-Talk, Hans Mommaas in gesprek met makers en kunstenaars

Zondag 26 augustus, 11.00-12.30 uur, Schunck*, centrale hal, Gratis

Hans Mommaas gaat in gesprek met theatermakers en kunstenaars van Cultura Nova 2018 over hoe ze ontwikkelingen in Heerlen en Parkstad gebruiken in hun werk. Denk aan een thema als krimp of de ontwikkeling van de Brightlands Smart Services Campus. Heerlen is een stad met een vaak tegendraadse, onconventionele aanpak. Het is een stad van makers, arbeiders, een MBO-stad zonder ‘echte’ universiteit op zoek naar nieuwe eigenheid en aanzien. Makers scheppen nieuw elan en Heerlenaren worden zelf actief. Is of wordt Heerlen een ‘Do It Yourself Stad’? De grenzen van Duitsland en België liggen op zeer korte afstand. Hoe verhouden wij ons tot Europa en Europese problematieken? Wat doen theatermakers en kunstenaars hiermee? Hans Mommaas is directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving en Professor Regional Sustainability Governance bij de Tilburg University. Hij is tevens lid van de Raad van Toezicht van Stichting Cultura Nova. 

Plasticiens Volants (Frankrijk), Afsluiting festival Cultura Nova 2018

Zondag 2 september, 17.00-17.40 uur, Burgemeester van Grunsvenplein, Toegang: Gratis

Tijdens Cultura Nova komt ‘Godzilla’ terug in het kader van Bovengronds en zorgt samen met muzikanten uit de regio voor een feestelijke afsluiting van Cultura Nova. Plasticiens Volants heeft met de introductie van ‘Godzilla’, die speciaal voor de opening van het Jaar van de Mijnen in 2015 is gemaakt, het Heerlens publiek een groot plezier gedaan. Nadat ‘Godzilla’ in 2017 opnieuw op verschillende plekken in de stad verscheen, hoort dit goedaardige monster bij Heerlen. Laat je verrassen!